aanmelden


HbA1c-waarden: van % naar mmol/mol


Vanaf 1 juni 2011 zullen de laboratoria niet langer HbA1c rapporteren in % maar in mmol/mol. Een belangrijke reden hiervoor is de standaardisatie van rapportering op internationaal niveau. De labo’s zullen nog geruime tijd rapporteren in zowel % als in mmol/mol. Voor de omrekening kunt u gebruikmaken van het conversieprogramma of van de omrekentabel in dit artikel.

Waarom een omschakeling?

Hoewel de meeste diabetespatiënten en hun artsen er wellicht (nog) niet van wakker liggen, verandert er binnenkort toch wel wat in de communicatie over het al dan niet ‘goed geregeld zijn’ van diabetes. Tot vandaag wordt dit ‘goed geregeld zijn’ uitgedrukt als het resultaat van de HbA1c-test. Aanbevelingen leren ons dat een waarde tussen 6,5 en 7,5% voor de meeste diabetespatiënten betekent dat men tevreden kan zijn over de huidige zorg.

De HbA1c-waarde wordt gebruikt om de glykemiecontrole op middellange termijn te evalueren, de behandeling aan te passen, de kwaliteit van de diabeteszorg te evalueren en het risico te voorspellen op het voorkomen van complicaties. In recente studies en internationale aanbevelingen wordt het HbA1c ook aangewezen als een eventueel bijkomende diagnostische test voor diabetes 1.

Daarom zal het niet verwonderen dat een accurate en reproduceerbare test voor HbA1c heel erg noodzakelijk is. Het HbA1c als parameter van de gemiddelde glucoseregeling in het bloed blijft bestaan, maar de eenheid waarin de testresultaten zal worden uitgedrukt, wijzigt naar de SI-norm, uitgedrukt in mmol/mol.

De nieuwe HBA1c-waarden

De nieuwe IFCC-waarden, uitgedrukt in mmol/mol zullen voor een populatie mensen die niet aan diabetes  lijden, liggen tussen 20 en 42 mmol/mol. Dat is vergelijkbaar met de vroegere 4-6% DCCT-waarden. Via regressieanalyse kon dan onderstaande omrekeningsformule (de zogenaamde master equation) worden opgesteld:

IFCC-HbA1c (mmol/mol) = [DCCT-HbA1c (%) x 10,93] – 23,50

of

DCCT-HbA1c (%) = [IFCC-HbA1c (mmol/mol) x 0,0915] + 2,15

Praktisch hulpmiddelen zijn onderstaande conversieprogramma en conversietabel.

Conversieprogramma

Geef een waarde in om te converteren van % naar mmol/mol:
%

Geef een waarde in om te converteren van mmol/mol naar %:
mmol/mol

Tabel 1: HbA1c-waarden: van % naar mmol/mol.

HbA1c (%)

HbA1c (mmol/mol)

4,0

20

5,0

31

6,0

42

6,5

48

7,0

53

7,5

58

8,0

64

8,5

69

9,0

75

9,5

80

10,0

86

10,5

91

11,0

97

11,5

102

12,0

108

 

Pro en contra van de omschakeling

Aanpassing van de software

De geplande omschakeling naar de rapportering van HbA1c-resultaten in mmol HbA1c/mol Hb zal van iedereen die betrokken is bij de zorg aan mensen met diabetes, wel enige inspanning vragen. Zeker in de aanvangsfase zijn er mogelijk problemen te verwachten 2.

Het grootste probleem zal wellicht het omschakelingsproces zelf zijn. Vooreerst zal de begeleidende software van alle meettoestellen geconverteerd moeten worden. Dat is niet zo’n groot probleem voor de grote toestellen in de laboratoria, maar voor de zogenaamde point-of-care toestellen die de (huis)arts tijdens de raadpleging zelf hanteert, is deze omschakeling wellicht al meer problematisch. Gezien deze point-of-care toestellen minder accurate resultaten produceren (en meestal niet in een systeem van externe kwaliteitscontrole zijn opgenomen), wordt hoe dan ook afgeraden om deze resultaten te gebruiken voor diagnostische testen.

Informatiecampagne

Voor de (huis)arts, de diabeteseducator en alle mensen met diabetes kan het rapporteren in een andere eenheid zeker verwarring meebrengen, wat het meest uitgesproken zal zijn in de beginperiode. Dit kan deels opgevangen worden door een goed geplande voorafgaandelijke informatiecampagne waarbij alle spelers betrokken worden: artsen, laboratoria, ziekenhuizen, medische softwarepakketten, patiëntenorganisaties, wetenschappelijke verenigingen, universiteiten en hogescholen,… en niet in het minst de mensen met diabetes zelf.

De huidige cijfers van 6,0, 7,0 en 7,5% zullen overeenkomen met 48, 53 en 58 mmol/mol, wat minder goed te onthouden is. Moet dit afgerond worden tot makkelijker te memoriseren cijfers, en zo ja, in welke richting? De internationale organisaties hebben hierover nog geen standpunt ingenomen. In elk geval wordt in het laatste internationale consensusdocument (2010) aanbevolen om DCCT-gebaseerde resultaten (in %) uit te drukken met 1 decimaal en IFCC-equivalente resultaten (in mmol/mol) zonder decimalen.

Uitwisseling van gegevens

Zonder enige twijfel zijn er veel voordelen aan deze nieuwe rapportering.

Vooreerst zullen we eindelijk een ‘echte’ HbA1c-waarde hebben die mondiaal van toepassing zal zijn. Het uitwisselen van HbA1c-resultaten zoals noodzakelijk bij gedeelde diabeteszorg in het algemeen en de zorgtrajecten in het bijzonder, wordt op deze manier veel correcter.

Maar er zijn nog andere voordelen. Het uitdrukken van de therapeutische streefdoelen, auditing van testresultaten op praktijk- of regioniveau en benchmarking zullen op een veel ruimere schaal mogelijk zijn, zelfs op internationaal niveau. Het ‘vertalen’ van onderzoeksresultaten naar de dagelijkse klinische praktijk zal veel makkelijker en eenduidig zijn. Patiënten die verhuizen of een andere (huis)arts kiezen waardoor hun bloedanalyses in een ander laboratorium gebeuren, zullen een betere continuïteit in de interpretatie van hun HbA1c-metingen ondervinden.

Het lijkt al wat verder gezocht, maar door deze nieuwe standaardisering van rapportering zal er ook geen risico meer zijn dat HbA1c-resultaten in de loop van de jaren progressief afwijken (drift) van de oorspronkelijke DCCT-metingen uit 1993. Ten slotte zal HbA1c op deze manier in de toekomst vermoedelijk ook beter als diagnostisch middel voor diabetes gebruikt kunnen worden.

Beperkingen

Zijn hiermee nu alle problemen in verband met de HbA1c-bepaling opgelost?

Helaas niet. De bekomen HbA1c-waarden moeten steeds in een algemene klinische context gezien worden en steeds gecorreleerd worden aan de bekomen zelfmonitoringsresultaten en de mate van hypo- en hyperglykemieën.

In sommige situaties is immers het principe van de HbA1c-bepaling op zich niet betrouwbaar. Een andere rapportering verandert daar niets aan. Zo zal men bij hemoglobinopathieën ook met de nieuwe bepalingsmethodes afwijkende waarden vinden. Ook wanneer de levensduur van de rode bloedcellen verandert, zal er een onbetrouwbaar HbA1c gevonden worden. Zo vindt men vaak vals lage HbA1c waarden bij hemolytische anemieën of bij recente bloedingen (met snelle aanmaak van rode bloedcellen - RBC), omdat er dan proportioneel veel jonge bloedcellen aanwezig zijn die nog niet veel tijd gehad hebben tot glycolyseren. Omgekeerd zal men bij ijzertekort en chronisch nierlijden vaak vals hoge HbA1c-waarden hebben, omdat er dan vaak een tragere turn-over is van de RBC met aanwezigheid van proportioneel veel oudere RBC die dus langer de tijd gehad hebben om te reageren met glucose. Dit laatste fenomeen komt nu wel minder vaak voor, omdat veel van deze nierpatiënten ijzer en erytropoëtine (EPO) krijgen. Daarnaast kunnen nog een aantal andere mechanismen een rol spelen bij vals hoge HbA1c-waarden in geval van ijzertekort en chronisch nierlijden.

Ook bij zwangerschap ziet men vaak iets lagere waarden voor het HbA1c, mogelijk ook door een verkorte levensduur van de RBC. Op het einde van de zwangerschap kan ijzertekort dan weer zorgen voor vals hoge waarden.

Tot slot zijn er duidelijke aanwijzingen dat naast de gemiddelde bloedglucose (weerspiegeld door de HbA1c-waarde) ook de mate van glucoseschommeling een rol zou kunnen spelen in het ontstaan van diabetescomplicaties. Deze glykemieschommelingen en de invloed daarvan op het voorkomen van complicaties kunnen uiteraard niet met een HbA1c-bepaling worden geëvalueerd.

De nieuwe HBA1c-rapportering in België

Vanaf 1 juni 2011 zullen de nieuwe eenheden op alle laborapporten vermeld worden. Gedurende minstens één jaar moeten ook de oude DCCT-percentages naast de nieuwe IFCC-eenheden vermeld worden. Hoe lang de dubbele rapportering zal gebeuren, wordt bepaald door een werkgroep binnen de schoot van het WIV. De beslissing zal vooral gebaseerd zijn op de meest recente internationale consensus die voorbereid wordt op het IDF congres in Dubai (december 2011).

Een brede interdisciplinaire werkgroep onder leiding van het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid (WIV) bereidt deze omschakeling voor. Affiches en folders zullen ruim en tijdig worden verspreid naar zorgverleners en patiënten. Softwareleveranciers zoeken samen naar oplossingen om deze nieuwe rapportering op de beste wijze in het medisch dossier te integreren.

J. Wens, P. Van Crombrugge


Het volledige artikel ‘Het meten en interpreteren van Hba1c-waarden: van % naar mmol/mol’ van J. Wens en P. Van Crombrugge kunt u lezen in het volgende nummer van Huisarts Nu (publicatie eind juni).

Literatuur

  1. American Diabetes Association. Standards of Medical Care in Diabetes - 2011.Diabetes Care 2011;34:S11-S61.
Van Crombrugge P, Gorus F, Desmet K, Van Campenhout Ch. Naar een nieuwe rapportering voor hemoglobine A1c. Vlaams tijdschrift voor Diabetologie 2011;1:9-11.

Copyright © 2019. LMN Schelde Rupel. Ontwerp XSITED.BE